Waarom exposure zo belangrijk is bij angst
Angst kan ervoor zorgen dat je steeds meer dingen gaat vermijden. Je gaat niet meer naar een feestje omdat je bang bent dat je een paniekaanval krijgt. Je stapt niet meer in een vliegtuig omdat je bang bent om de controle te verliezen. Of je gaat niet meer zwemmen omdat je bang bent om te verdrinken.
Op korte termijn voelt vermijden vaak als een goede oplossing. Je angst zakt immers zodra je de spannende situatie uit de weg gaat. Maar juist daardoor kan de angst op de langere termijn steeds sterker worden. Je leert namelijk niet dat je de situatie aankunt. Je leert vooral: gelukkig heb ik het vermeden, anders was er iets misgegaan. Daarom is exposure een belangrijk onderdeel van de behandeling van angstklachten.
Wat is exposure?
Exposure betekent letterlijk: blootstelling. Tijdens exposure oefen je met situaties, gedachten, gevoelens of lichamelijke sensaties die je spannend vindt. Je gaat datgene wat je normaal gesproken vermijdt juist stap voor stap opzoeken. Het doel is niet dat je tijdens de oefening helemaal geen angst meer voelt. Het doel is dat je nieuwe ervaringen opdoet. Je ontdekt bijvoorbeeld dat je angst kunt verdragen, dat je gedachten niet automatisch werkelijkheid worden en dat een paniekgevoel uiteindelijk weer afneemt. Dat klinkt misschien eenvoudig, maar exposure kan behoorlijk spannend zijn.
Mijn eigen ervaring met exposure
Ook ik weet hoe lastig het kan zijn om je angst niet uit de weg te gaan. Ik heb namelijk watervrees. Ik weet niet precies waardoor die angst is ontstaan, maar ik ben altijd bang geweest dat ik zal verdrinken. Tegelijkertijd bestaat mijn gezin uit echte waterratten. Daardoor ontkom ik er in vakanties niet aan om regelmatig mijn eigen drempel over te gaan. In de afgelopen jaren heb ik bijvoorbeeld gedoken op Curaçao en geraft in Slovenië en Indonesië. En ook tijdens onze vakantie dit jaar heb ik gesnorkeld bij Nusa Lembongan, waarbij we op zoek gingen naar manta’s. Dat klinkt misschien alsof mijn angst inmiddels wel verdwenen zal zijn. Niets is minder waar.
Tijdens het duiken en snorkelen heb ik momenten gehad waarop ik echt in paniek raakte. Tijdens het duiken kon de duikinstructeur mij helpen om weer rustig te worden. Door zijn rustige aanwezigheid en begeleiding kon ik mijn ademhaling en spanning weer onder controle krijgen. Dat noemen we ook wel co-regulatie: de aanwezigheid van een ander helpt je om je emoties en spanning te reguleren. Tijdens het snorkelen bij Nusa Lembongan lukte dat op een bepaald moment niet. Mijn angst liep zo hoog op dat ik mezelf niet meer goed kon kalmeren. Toch wist ik iets belangrijks: paniek gaat altijd weer over. Ik hoefde niet te wachten tot ik me rustig voelde voordat ik verder kon. Ik wist dat mijn paniek uiteindelijk zou afnemen. En precies die ervaring is belangrijk bij exposure.
Exposure betekent niet dat je angst verdwijnt
Een veelvoorkomende misvatting is dat exposure geslaagd is wanneer je tijdens een oefening geen angst meer voelt. Dat is niet zo. Exposure gaat juist over het ervaren van angst zonder dat je terugvalt in vermijding of veiligheidsgedrag. Je leert: ik kan dit gevoel aan. En ook: ik hoef mijn angst niet eerst weg te krijgen voordat ik verder kan. Soms neemt de angst tijdens een exposure-oefening vanzelf af. Soms blijft de angst langere tijd aanwezig. Beide kunnen waardevolle ervaringen zijn. In mijn geval is mijn watervrees er nog steeds. Ik heb mezelf inmiddels meerdere keren blootgesteld aan situaties die ik spannend vind, maar omdat ik natuurlijk niet iedere dag ga duiken, snorkelen of raften, krijg ik niet dagelijks de gelegenheid om hiermee te oefenen. Mijn angst is daardoor niet simpelweg verdwenen. En dat is misschien wel een belangrijke les: exposure is geen trucje waarmee angst onmiddellijk verdwijnt. Het is een manier om je relatie met angst te veranderen.
Van vermijden naar ervaren
Wanneer je angstig bent, is de natuurlijke neiging vaak om controle te krijgen. Je wilt zeker weten dat er niets gebeurt. Je wilt je angst onder controle krijgen. Je wilt pas doorgaan wanneer je je weer rustig voelt. Bij exposure oefenen we juist met het tegenovergestelde. Je leert om onzekerheid toe te laten. Om lichamelijke spanning te verdragen. Om gedachten niet steeds te controleren. En om te ervaren dat je iets kunt doen, ook als je bang bent. Bij een behandeling kijken we daarom samen welke situaties iemand vermijdt en welke stappen haalbaar zijn. Vervolgens bouwen we de exposure geleidelijk op. Soms zijn dat kleine dagelijkse oefeningen. Soms gaat het om situaties die minder vaak voorkomen, maar wel veel impact hebben. Het is daarbij belangrijk dat exposure zorgvuldig wordt opgebouwd en dat iemand begrijpt waarom de oefening wordt gedaan. Exposure betekent niet: iemand zomaar in het diepe gooien. Juist een goede voorbereiding, duidelijke uitleg en begeleiding zijn belangrijk.
Angst hoeft niet weg om verder te kunnen
Mijn eigen ervaring heeft mij opnieuw laten zien wat ik cliënten ook leer: je hoeft niet te wachten tot je angst verdwenen is voordat je iets kunt doen. Soms ga je iets doen mét angst. Je hart kan sneller kloppen. Je kunt spanning voelen in je lichaam. Je kunt denken: ik wil hier weg. En toch kun je blijven, ademhalen en ervaren wat er gebeurt. Dat betekent niet dat je angst moet negeren of jezelf altijd maar moet dwingen om iets te doen. Het betekent dat we samen onderzoeken wanneer angst je beschermt en wanneer angst je leven steeds kleiner maakt. Want hoe meer je uit angst gaat vermijden, hoe kleiner je wereld kan worden. Exposure helpt je om die wereld weer groter te maken.
Niet door ervoor te zorgen dat je nooit meer bang bent, maar door te ervaren dat je ook mét angst kunt doen wat voor jou belangrijk is.
Neem gerust contact op voor meer informatie en wat Praktijk Fortis voor je kan betekenen.
Geef een reactie